Teksti i fjalës së Ambasadorit të SHBA Alexandër A. Arvizu me Rrjetin e Studentëve Ekselentë

Ambasadori Arvizu: Mirëdita. Është kënaqësi e madhe të jem këtu. Hera e fundit që isha këtu ishte në një debat, i treti i serisë së debateve që organizuam me të rinjtë në politikë. Sa mirë që nuk po debatoj me mikun tim Ambasadorin Sequi sonte. Zëvendës rektori Demo, faleminderit shumë për organizimin e këtij aktiviteti. Është kënaqësi për mua të ndaj skenën me Ambasadorin Sequi dhe jam i gëzuar që jeni të gjithë këtu. Siç e thashë, më pak se një muaj më parë kishim këto debatet që përmenda. E nisëm në Shkodër, i dyti u bë në Fier dhe të fundit e bëmë këtu në Tiranë. Ishte me të vërtetë nismë e madhe, mendova, me gjithë modestinë. Ishte diçka ndryshe që provuam të bënim. Folëm me drejtuesit e partive më të mëdha politike – tre partive kryesore – por edhe me Aleancën Kuq e Zi dhe Frymën e Re Demokratike. Donim të prezantonim një dinamikë të re elektorale. Donim të prezantonim një proces debati në stilin amerikan, ku procesi ka më shumë të bëjë me qëndrimet dhe platformat sesa me sulme personale për kundërshtarin. Dhe si amerikanë kemi ndjesinë se kjo lloj dinamike është e tillë që vlerëson dhe mbron stabilitetin – ajo nxit transparencën dhe vazhdimësinë e procesit demokratik mbi rezultatet e zgjedhjeve.         

Si amerikan, jam rritur me konceptin e demokracisë dhe rëndësinë e të qenit i informuar, duke pasur informacion në dispozicion. Nëse je amerikan, kur ka zgjedhje, ka disa dhjetëra, disa qindra reklama politike gjatë fushatës, ashtu si edhe këtu. Mbaj mend nga lëndët e Historisë Amerikane dhe Qytetërimit ç’ka përpiqeshin të na ngulisnin mësuesit tanë, atë që ata përpiqeshin të theksonin. Jam i sigurt se mësuesit dhe profesorët tuaj bëjnë të njëjtën gjë. E kjo është rëndësia e pjesëmarrjes së popullit në procesin zgjedhor – të dish sa më shumë rreth kandidatëve dhe platformave që ata përfaqësojnë.

Në Shtetet e Bashkuara është mjaft e lehtë të ruajmë qëndrimet dhe kornizat tona siç janë, sepse kemi dy parti politike të fuqishme: Demokratët dhe Republikanët. Në disa raste kemi edhe kandidatë të pavarur ose nga parti të treta apo parti të vogla, por praktikisht, kemi sistem dypartiak. Disa amerikanë me kalimin e viteve kanë shprehur pakënaqësi në lidhje me këtë, duke thënë se duhet të ketë mënyrë të tretë, por pavarësisht se për çfarë arsye, kjo ide nuk ka ngjitur. Prandaj, për mirë apo për keq, ose pak nga të dyja, kemi një sistem dypartiak.

Siç e përmenda, informacioni është tejet i rëndësishëm për të ditur si të vendosësh, si të veprosh me votën. Dhe vota e gjithkujt është e shtrenjtë. Pa votën nuk mund të ketë zgjedhje, pa zgjedhje nuk mund të funksionojë sistemi demokratik. Dhe kështu, hapi i parë është informimi përreth partive, kandidatëve që po përpiqen të marrin votat tuaja. Demokracia ka të bëjë me pjesëmarrjen në procesin e votimit, ajo ka të bëjë me njohjen e asaj që beson dhe veprimit mbi këtë. Në fakt kjo është pjesë e të qenit diçka më e madhe se vetja – më e madhe se ju, familja juaj, punëdhënësi juaj apo shkolla juaj, i gjithë kombi shqiptar. Dhe është vërtet ky i fundit që është në pikëpyetje, e ardhmja e të gjithë vendit.

Sot, më shumë se kurrë, ka metoda konkuruese informacioni. Kur isha i ri, kishim gazeta, radio dhe televizion. Ndërsa tani, sigurisht që keni forume, por keni edhe media sociale, Facebook, Twitter, jeni të bombarduar dhe përmbytur nga burime të ndryshme informacioni. Është gjë e mirë, por mund të jetë edhe gjë e keqe gjithashtu, sepse ka shumë zhurmë, shumë ngarkesë. Por ju jeni njerëz të mençur e shpresoj që po e trajnoni veten dhe po mësoni si të largoni zhurmën, të largoni atë që ju shpërqendron dhe të përpiqeni të përqendroheni në atë që është e rëndësishme dhe pikërisht për atë që është e rëndësishme për vendin tuaj.

Por votuesit e informuar nuk bien nga qielli. Ata krijohen nga individët – nga secili prej jush – duke mësuar për sfidat me të cilat përballet komuniteti juaj; çfarë është e rëndësishme për ju; a përputhet kjo me atë që thonë kandidatët? Ndoshta po, ndoshta jo, por jeni ju ata që vendosni se çfarë është e rëndësishme, atë çka do të përmirësonte universitetin tuaj, qytetin tuaj, vendin tuaj. Kështu mund të sillni ndryshim në vendin tuaj. Kështu mund të sillni ndryshim për mirë – e gjitha nis duke pasur informacionin e duhur. Zëri juaj është vota juaj dhe vota juaj është zëri juaj.

Tani, ju mund të thoni: Po unë vetëm një njeri jam, Unë vetëm një votë kam. Edhe nëse votoj nuk ka shumë rëndësi. Po, sigurisht që ka rëndësi! Këtë e dini! Së pari, në thelb, është parimi; por ka edhe raste shumë praktike ku një votë e vetme mund të ketë rëndësi. I kërkova stafit tim të bënte kërkime dhe në fakt nuk e dija që në vitin 1974 pati zgjedhje për në Senatin e SHBA-së në shtetin e Nju Hempshajërit. Fituesi atje fitoi me 2 vota. E besoni dot? Epo, e dimë për 10 votat në Tiranë, por në Nju Hempshajër – 2 vota! Në vitin 1984, një zgjedhje për në Kongresin e SHBA-së në shtetin e Indianës u vendos me 4 vota. E jam i sigurt që keni dijeni për shtetin e Floridës në vitin 2000, ku ndryshimi me 500 vota përcaktoi rezultatin e zgjedhjeve presidenciale në SHBA.

Thjesht mendojeni. Nëse do të ishit votues në Nju Hempshajër apo në Indiana dhe, për çfarëdo arsye, nuk do të shkonit të votonit atë ditë, e imagjinoni dot se si duhet të jenë ndjerë ata? O zot, dy vota, e pabesueshme! Është e lehtë të thuash – jam i lodhur, kam një dhimbje koke të tmerrshme, isha te Crazy Calvin mbrëmë – e keni parasysh – e shtunë në darkë. Ka radhë të gjatë, janë këto dy partitë, apo tre, apo 56, çfarë ndryshimi ka? Duhet t’i vësh detyrë vetes të bësh pjesën tënde për t’u siguruar se zëri yt do të dëgjohet, të hedhësh hapin fillestar për t’i bërë politikanët dhe partitë përgjegjëse për ty, sepse kur voton, zëri yt dëgjohet, por nëse nuk flet, njerëzit do të fillojnë ta marrin për të mirëqenë votën tënde. Dhe janë dy pika që dua të theksoj përpara se t’ia jap fjalën Ambasadorit Sequi. Më pas, pres me padurim pyetjet tuaja pasi jam i sigurt se pikërisht në atë pjesë do të jetë pika më e rëndësishme e diskutimit.

Mendoj se është e drejtë të thuhet se në çdo demokraci, deri në njëfarë mase, partitë, kandidatët, marrin për të mirëqenë disa grupe ose blloqe votimi. Kjo ndodh në SHBA. Ndodh vërtet në SHBA dhe Republikanët e Demokratët i marrin bazat e tyre për të mirëqena. Gjatë qëndrimit tim këtu në Shqipëri, diçka që kam vënë re është se – e keni parasysh, ka rreth 56 parti, dhe ka dy koalicione kryesore. Ata vërtet që i marrin për të mirëqena votat tuaja, të dyja koalicionet. A është gjë e mirë kjo? A do të bëni diçka për këtë? I keni studiuar zgjedhjet, e dini se ç’është një bazë. Dhe kjo është tërësisht e kuptueshme.

Në SHBA, në fakt, unë jam anëtar i regjistruar i një partie politike. Mund të flasim më gjatë për këtë kur të dal në pension e të jem pensionist. Por kam vendosur se ka një parti me të cilën më duket se lidhem më shumë, dhe në SHBA në varësi të shtetit ku jeton, përparësia e anëtarësimit në parti do të thotë se mund të votosh në zgjedhjet paraprake. Pra, mund të thuash zërin tënd në zgjedhjen e atij që do të kandidojë për në Kongres, ose se kush do të jetë kandidati për Senator, ose për President. Nuk ndodh që një njeri të vendosë për gjithë listën e partisë. Dua të them, konsultuar dhe me të tjerë, por këtu në fund një njeri i vetëm përcakton se kush do të jetë në listë e kush jo. A është demokraci kjo? Është një lloj demokracie, por nuk jam i sigurt se sa përfaqësuese është.

Ky është argument për një herë tjetër, por mendoj se pika kryesore që duhet mbajtur mend është që demokracia të funksionojë nevojitet pjesëmarrje. Pjesëmarrja duhet të jetë sa më e gjerë të jetë e mundur, me mendime nga sa më shumë njerëz të jetë e mundur. Dhe mendoj se ndërsa Shqipëria vazhdon me zhvillimin e saj demokratik, ky është elementi që kërkon më shumë punë dhe ky element është ai i pjesëmarrjes. Nuk po flas vetëm paraqitjen për votim ditën e zgjedhjeve. Në Amerikë jemi të lumtur nëse 60% e votuesve të ligjshëm paraqiten dhe votojnë. Në Shqipëri përqindja është më e lartë, por demokracia nuk është vetëm paraqitje dhe votim në ditën e zgjedhjeve. Është tejet e rëndësishme, dhe fola se sa e rëndësishme është, të informoheni dhe vendimet që do të merrni të jenë të informuara. Por, në demokraci, çështja është të mos lejosh që vota jote të merret si e mirëqenë.

Nëse familja jote ka votuar Partinë Socialiste për vite me radhë, duhet të vendosësh nëse kjo është e drejtë për ty. Nëse je nga Mirdita në veri dhe familja thotë – e di çfarë, ne kemi vuajtur nën regjimin komunist e kështu e ashtu, dhe që është e natyrshme që familja jote të votojë për Partinë Demokratike gjatë gjithë këtyre viteve. Dhe në rregull është kjo. Ndoshta! Por vendimin duhet ta marrësh vetë. Mos lejo që ata – dhe e ke parasysh se kush janë ‘ata’ – mos i lejo ta marrin votën tënde për të mirëqenë. Bëji ta fitojnë; bëji të të shpjegojnë përse duhet të votosh për ta. Cili është historiku i tyre? Çfarë kanë bërë? Çfarë mund të bëjnë? Në SHBA kemi zgjedhje me banderola të mëdha, me admirues e të gjitha këto janë pjesë e zgjedhjeve. Nuk ka asnjë problem me këto. Por, ju jeni njerëz shumë të zgjuar. Ju e dini ç’është e vërtetë. E dini cila pjesë është shfaqje dhe e dini cila pjesë është e vërtetë.

Deri në njëfarë mase, politikanë dhe diplomatë, ne duhet të bëjmë disa gjëra. Nuk mund të themi gjithmonë ato që duam të themi dhe na duhet të bëjmë kompromise. Kompromiset janë thelbësore në politikë dhe diplomaci. Dhe ndonjëherë kompromisi i bezdis njerëzit sepse thonë: është njëra ose tjetra! Jo, vetë jeta është plot kompromise. Përpiquni të kuptoni se çfarë ka në thelb të një kompromisi, dhe ky vend ka kaq shumë nevojë për politikanë që janë gati të bëjnë kompromis sepse kushdo që t’i fitojë zgjedhjet, ata nuk do të kenë pjesën prej 50% të vendit, ose 51% të vendit ose 52% të vendit. Apo jo? Ata do të jenë përgjegjës për gjithë vendin. Atyre do t’u besohet, bazuar në rezultatin e zgjedhjeve të kujdesen për të gjithë shqiptarët, veçanërisht përfshirë këtu ata që nuk votuan për këtë forcë, ata që nuk i mbështetën. Këtë dinamikë dua ta shikoj të ndryshuar.

Dhe pika e fundit që dua të theksoj: procesi i zgjedhjeve është shumë i rëndësishëm. Flasim shumë për procesin dhe e di që ndonjëherë njerëzit na kritikojnë e na thonë: ‘Vini nga këto vende që janë shumë ndryshe nga Shqipëria’ dhe unë u them: ‘E dini se çfarë? E keni shumë gabim.’ Procesi është shumë, shumë i rëndësishëm. E prandaj kemi punuar kaq shumë për të inkurajuar të gjithë aktorët politikë këtu që të provonin të bënin gjëra për të rritur besimin e njerëzve në institucione në mënyrë të tillë që zgjedhjet të bëhen në mënyrë transparente, të drejtë, të hapur dhe të ndershme. Kam frikë se historiku i këtyre është paksa i përzier. I keni dëgjuar disa prej gjërave që kemi thënë për Komisionin Qendror të Zgjedhjeve. Nuk është nevoja t’i hyj këtij diskutimi, por ndonjëherë mendoj, i humbur në debat, se nuk është fjala për katër komisionerë përkundrejt tre komisionerëve. Nuk ka të bëjë me një marrëveshje që u arrit dikur në vitin 2013. Nuk është fjala as për Kapitullin 14 të Kodit Zgjedhor apo Kapitullin 18 të Kodit Zgjedhor.

Çështja është: ju si qytetarë, ju si votues të ardhshëm duhet të keni njëfarë besimi se kur hidhni votën, ajo votë numërohet si duhet; dhe se kur rezultati është shumë i ngushtë, siç ndodhi në Tiranë për zgjedhjet për kryetar bashkie në vitin 2011, të ketë rregulla që kuptohen qartë për të gjykuar kontestimet dhe se rregullat ndiqen e se ato nuk ndryshohen minutën e fundit në avantazh të një palë, e në disavantazh të palës tjetër.

Thelbi është të rritet besimi juaj te procesi. Dhe nëse kjo ndodh, atëherë rezultatet – dihet qartë që të gjithë duam të shikojmë rezultatet, e dini këtë – por në fund, nëse ka sukses, nëse besimi dhe siguria juaj në integritetin e sistemit arrin një nivel të caktuar, atëherë përfundimi nuk ka të bëjë me rezultatin. Rezultati ndodh vetvetiu. Nëse kandidati juaj, partia juaj dhe koalicioni juaj fiton, ju do të thoni: ‘Po! Ia dolëm!’ dhe do të prisni me padurim katër vite gëzimi, pikëllimi, ndoshta pak nga të dyja. Por nëse partia ose koalicioni juaj humbet, siç ndodh në Shtetet e Bashkuara, njerëzit nisin të qajnë, u thyhet zemra, por e kuptojnë se duhet të përveshin mëngët dhe të punojnë shumë për dy, katër vitet e ardhshme, për zgjedhjet e tjera sepse në një demokraci të konsoliduar nuk bëhet fjalë për rezultatin por për besimin te procesi. Dhe mendoj se me punën tuaj të palodhur, me përkushtimin tuaj, mund të bëni që kjo të ndodhë në Shqipëri. Nuk keni arritur akoma aty, por mund t’ia dilni. Por, duhet ta kuptoni se vota juaj ka vlerë, mendimi juaj ka rëndësi. Mos lejoni që t’i marrin për të mirëqena ju dhe votën tuaj. Kjo është e vetmja mënyrë se si mund të realizoni vendin dhe demokracinë që meritoni. Faleminderit për durimin.

Pyetje: Përshëndetje Z. Arvizu dhe Z. Sequi. Në emër të Studentëve Ekselentë, do të doja t’ju falënderoja që pranuat ftesën tonë dhe për kohën që gjetët mes angazhimeve tuaja. Si studentë, ne e vlerësojmë vërtet këtë shprehje të vlerësimit tuaj për ne. Pyetja ime është më tepër për aspektin profesional të karrierës suaj. Çfarë qëllimesh i kishit vënë vetes për përvojën tuaj të punës në Shqipëri dhe sa prej këtyre qëllimeve keni realizuar deri më sot?

Ambasadori Arvizu: Mund të nis unë i pari? Hyra në shërbimin diplomatik të SHBA-së në vitin 1981, mendoj përpara se ju të kishit lindur. E bëra këtë për dy arsye kryesore. Gjithmonë kam qenë kureshtar për vendet e huaja, njerëzit e huaj dhe gjuhët e huaja. Doja të mësoja më shumë për botën. Nuk doja ta kaloja gjithë kohën në Shtetet e Bashkuara. Tani jam 55 vjeç dhe sapo i numërova – kam kaluar 24 vjet të jetës sime duke jetuar jashtë SHBA-së, kohë kjo më e gjatë se sa mosha e disave prej jush. Është kohë e gjatë. Gjithashtu, e dua vendin tim shumë. E dua Amerikën, me të metat e të mirat e saj. E kështu mendova ‘Jeta e përkryer për mua: të mund të përfaqësoj vendin tim dhe të mësoj për vende të tjera të botës.’

Pjesën më të madhe të karrierës sime e kam kaluar në Azi. Duhet të jem i sinqertë me ju. Derisa mësova se do të isha Ambasador në Shqipëri, nuk kam menduar për Shqipërinë asnjë minutë. E dija kush ishte Enver Hoxha. E dija se në një pikë Hoxha ishte pranë Titos dhe pastaj afër me rusët dhe me kinezët. Rrëmujat këtu në vitet 1996-1997 – nuk e kisha idenë sepse isha i përqendruar tek Azia në atë kohë. Duhet të mësoja. Disa njerëz, përpara se të vija këtu, më thanë: ‘Nuk ke përvojë në Ballkan! Nuk e njeh mendësinë ballkanase!’ Ju lutem shikojeni në një mënyrë tjetër. Nuk jam njeri i pamend. Jam mjaft i zgjuar. Kam shumë përvojë. Jam marrë me koreanët veriorë. Jam marrë me kamboxhianët, tajlandezët. Kam qenë në takime ku kam menduar për personin e ulur përballë meje ‘E di që ai është vrasës’. Kjo punë të stërvit për shumë gjëra. Të bën mjaft të fortë. Pra, erdha këtu, në këtë vend të bukur, në vendin më pro-amerikan në botë. Pjesën më të madhe të kohës është shumë mirë. E dija se nëse ishte vendi më pro-amerikan në botë, pritshmëritë do të ishin shumë të larta, për mua, për ambasadën, për komunitetin ndërkombëtar e më gjerë.

Për sa i përket qëllimeve dhe arritjeve, jam optimist nga natyra, por ka qenë zhgënjyese, mendoj në disa mënyra. E krahasoj situatën tani me kohën kur erdha këtu. Është e qartë që lufta kundër korrupsionit, vendosja e shtetit ligjor, bërja të dëgjohet zëri i popullit më shumë. Nuk kam parë shumë përparim, por e kuptoj se gjëra të tilla janë të vështira për t’u matur në dy, tre, katër vite rritje. Këto gjëra duhen parë në një shtrirje më të gjerë kohore.

Kjo është një prej arsyeve pse, së bashku me kolegët e mi në ambasadë, nisa programin e quajtur ‘ACT Now!’ (VEPRO Tani!) Jam shumë krenar për këtë nismë. Do të jem i sinqertë me ju – disa njerëz në Shqipëri – e urrejnë! E urrejnë VEPRO Tani! Përse? Përse e urrejnë? Sepse VEPRO Tani… thonë disa njerëz, po ndihmon shoqërinë civile. Jo, nuk po bën këtë… Ndonjëherë shoqëria civile është mjeti. VEPRO Tani! nuk është asgjë më shumë sesa bërja e gjërave që zëri juaj të ketë vlerë; zëri juaj të dëgjohet – në mënyrë që të ushtroni talentet e dhëna nga Zoti, inteligjencën tuaj, vendimet tuaja, gjykimet tuaja dhe të përpiqeni ta bëni shoqërinë më të mirë. Disa njerëz thonë: ‘Duket paksa si Mjaft!-i i disa viteve më parë.’ Njoh disa njerëz nga Mjaft! Mendoj se kanë bërë punë të mirë. Vëmendja e tyre ishte te lufta kundër korrupsionit dhe ishin shumë politikë. VEPRO Tani! Nuk ka të bëjë fare me politikën. Kjo nismë nuk mban asnjë anë. Ajo po përpiqet t’ju ndihmojë ju, të ndihmojë qytetarët shqiptarë. Por do të them këtë – për këdo që nuk e pëlqen VEPRO Tani! – kjo më thotë diçka për mënyrën se si ata ndjehen për popullin shqiptar.

Dhe pikërisht te kjo pikë po mëshoja më parë, në lidhje me se si vota juaj merret si e mirëqenë, se si besnikëria juaj merret si e mirëqenë. Në çdo demokraci, në Shtetet e Bashkuara, ndonjëherë njerëzit thonë – unë jam zyrtar i qeverisë së SHBA-së – por disa njerëz thonë: ‘Mos beso se çfarë të thotë qeveria!’ Nuk është këshillë e keqe. Jam nga Amerika, përfaqësoj qeverinë, dua që njerëzit të besojnë atë që unë bëj, por si qytetar e di se nuk besoj gjithçka që më thotë qeveria, si qytetar. Mendoj se kjo është e shëndetshme. Mos beso gjithçka që të thonë. Ju takon, keni fituar të drejtën të mendoni të lirë, t’i bëni vetë zgjedhjet tuaja. Mos lejoni që zgjedhjet tuaja t’i bëjë dikush tjetër për ju.

Pyetje: Jam nga Fakulteti i Shkencave Sociale. Ju falënderoj sërish që jeni këtu për takimet e hapura të organizuara nga Rrjeti i Studentëve Ekselentë. Mendoni se deklaratat nga komuniteti ndërkombëtar interpretohen në interesin politik të secilës prej partive politike?

Ambasadori Arvizu:  Më falni, a dëgjojnë njerëzit?

Pyetje:  A dëgjojnë partitë?

Ambasadori Arvizu: Shqipëria bëri një zgjedhje në vitin 1991. Shqipëria dhe drejtuesit e saj bënë një zgjedhje për ta çuar vendin drejt një drejtimi të caktuar. Mund të kishte shkuar dhe në drejtim tjetër. Por vendimi i tyre me ndërgjegje ishte ‘Ne do ta integrojmë vendin drejt perëndimit, do të mbajmë marrëdhënie të veçantë me Shtetet e Bashkuara’, gjë për të cilën jam shumë mirënjohës. SHBA-ja është shumë larg e prandaj mendoj se vendimi që mbështetet gjerësisht në këtë vend është të integrohet më shumë me perëndimin. Shqipëria është në NATO tani. Shqiptarët janë në gjendje të udhëtojnë pa viza në zonën Shengen. Disa po flasin për udhëtime pa viza për në Shtetet e Bashkuara, mund të flasim për këtë nëse dëshironi. Thelbi është se vendimi u mor.

Por me këtë vendim vijnë disa mënyra se si duhen bërë gjërat, mënyrat e të menduarit, mënyrat e të qeverisurit – qeverisja e drejtë – dhe mendoj se rekomandimi thelbësor për këtë bën fjalë, për këtë janë aspiratat për të qenë pjesë e BE-së. Këtu jemi. Mendoj se të gjithë ne në komunitetin ndërkombëtar – e kuptojmë dhe e respektojmë parimin e sovranitetit. Amerikanët në veçanti nuk pëlqejnë që vendet e tjera, popujt e tjerë, t’u thonë se ç’të bëjnë. Por, në vitin 2013 bota është më e ndërlidhur dhe e ndërvarur se kurrë më parë. Vitin tjetër do të jetë edhe më shumë, dhe vitin pas tij, e vitin pas tjetrit. Prandaj duhet të gjejmë një mënyrë për të respektuar ndryshimet tona, për të gjetur fusha ku biem dakord, dhe pikërisht me këtë frymë përpiqemi të ofrojmë këshillat tona këtu dhe jo t’u themi njerëzve se ç’duhet të bëjnë. Ofrojmë sugjerime sepse kemi kaluar disa nga këto vështirësi të njëjta. Por në fund, u takon njerëzve të vendosin se çfarë do të bëjnë më këto rekomandime apo ato këshilla.

Pyetje: Mirëmbrëma. Unë jam nga Fakulteti i Drejtësisë. Do të doja t’i pyesja dy ambasadorët për mundësitë tuaja për të ndikuar në praktikat dhe shkëmbimet për studentët shqiptarë në SHBA dhe në Europë. Është pyetje me shumë interes për të gjithë ne.

Ambasadori Arvizu: Kemi shumë programe. Do t’ju inkurajoja të shkoni në faqen e Ambasadës së SHBA-së në Facebook dhe në faqen e EducationUSA ku shpjegohet me detaje për të gjitha mundësitë dhe programet, përfshirë edhe ndihmën financiare. Gjithashtu, Universiteti Marin Barleti ka një Qendër të re për Këshillim Arsimor e ne kalojmë mjaft kohë për trajnimin e tyre dhe shpjegimin e mundësive që ekzistojnë për të studiuar në SHBA. Do t’ju rekomandoja të shikoni këtë informacion. Unë kam studiuar në Japoni, kam studiuar në Ekuador. Kjo më ka ndryshuar jetën dhe prandaj do të doja të shikoja më shumë studentë shqiptarë që studiojnë në Shtetet e Bashkuara.

Pyetje: Përshëndetje Z. Ambasador dhe Z. Sequi. Kushtet e vëna për Shqipërinë – zgjedhje të lira dhe të ndershme – mund të interpretohen se Shqipëria nuk ka pasur zgjedhje të lira e të ndershme më parë. Nëse ky kusht nuk përmbushet përsëri, përveç shtyrjes së integrimit në BE sërish, çfarë pasojash të tjera – ekonomike, politike, etj. – do të vuajë Shqipëria? Faleminderit.

Ambasadori Arvizu: Po më merr gjithnjë e më shumë kohë të mendoj përgjigjen… Është viti 2013 tani e kanë kaluar 22 vjet që nga rënia e komunizmit. Nuk ka sistem të përkryer zgjedhjesh në botë, as ne në Shtetet e Bashkuara nuk pretendojmë aspak se kemi zgjedhje të përkryera. Por zgjedhjet këtu, e keni parasysh, këtu ka vend për përmirësim. Mendoj se pjesa teknike është përmirësuar me kalimin e kohës. Mendoj se në këto zgjedhje do të shikoni disa prej tyre – prezantimin e disa ndryshimeve teknike – të tilla për shembull që do të nxjerrin rezultatet në kohë reale, gjë e cila mendoj se do të ndihmojë. Nuk e di nëse e mbani mend në nëntor, kur kishim zgjedhje në Shtetet e Bashkuara – e harrova tani sa milionë amerikanë votuan – rezultatet u shpallën pas rreth pesë ore e gjysmë. Sa njerëz do të votojnë këtu? Një milion a diçka e tillë? Ndoshta ca më shumë?

Kur isha këtu në vitin 2011, e pashë se çfarë ndodhi. Të dyja partitë po ngadalësonin numërimin e votave, në përpjekje për të siguruar ndonjë lloj avantazhi. Njihni njeri – shok, pjesëtar familjeje, të afërm – që është në burg tani? Në zgjedhjet e mëparshme ata u lejuan të dilnin rerth kësaj kohe e qëndronin pranë dhomave të votimit, e keni parasysh, për të bërë të fortin, për të frikësuar njerëzit. A është kjo shenjë e një demokracie të shëndetshme? Jo, apo jo? Jo, nuk është. Ka pasur mjaft zgjedhje në Shqipëri; ka pasur dhjetëra raporte nga ODIHR-i, Këshilli i Europës, Instituti Demokratik Kombëtar dhe Instituti i Republikës Ndërkombëtare. Nuk është shkenca e raketave, siç thonë. Bëhet fjalë për disa gjëra minimale që mund të bëhen e që mund të përmirësojnë integritetin, cilësinë e zgjedhjeve, për t’i bërë ato më transparente, që t’ju bëjnë ju të ndjeheni më të sigurt për rezultatet. E kjo është e qartë që duhet të ndodhë, por duhet të presim të shikojmë. Nuk mendoj se ndihmon apo është e dobishme të thuhet që nëse nuk përmbushet një detyrë atëherë do të bëjmë këtë e do të bëjmë atë. Në diplomaci, në pyetje të drejtpërdrejta, kur duhet t’u përgjigjesh pyetjeve të reporterëve, thuhet: është pyetje hipotetike, nuk i jepet përgjigje pyetjeve hipotetike.

Por mendoj se është bërë e qartë nga zyrtarët në Uashington, nga ato që kam thënë, se do ta ruajmë gjykimin tonë, do të shikojmë të gjitha provat; e gjithë ambasada jonë do të mobilizohet për të parë si do të shkojnë zgjedhjet. Ambasadori Sequi, ne komunikojmë shumë herë gjatë ditës, ODHIR-i është këtu – do të ketë një mision shumë të madh nga ODIHR-i për të vëzhguar. Të shikojmë se çfarë do të ndodhë. Është shumë e qartë se çfarë duhet bërë për të pasur zgjedhje me cilësi të mirë. Le të shikojmë se çfarë do të ndodhë. Shpresoj të dalë mirë.

Pyetje: Përshëndetje. Quhem Serena Leka, studente e Fakultetit Ekonomik, gjithashtu anëtare e Rrjetit të Studentëve Shqiptarë Ekselentë. E dimë që pozicioni i ambasadorëve, kurdo që emërohen, është gjysmë politik. Gjithashtu, ju përmendët një sërë sfidash dhe përgjegjësish që kanë dalë gjatë kohës së shërbimit tuaj në Shqipëri. Pyetja ime është, në përballje me këto sfida, a parapëlqeni të punoni me kolegë nga ambasada të tjera, apo dilni dhe kërkoni bashkëpunim me institucionet e qeverisë apo organizatat private? Do të doja t’ju pyesja për këtë sepse shumica e politikanëve shqiptarë me kohë të plotë shfaqen në publik vetëm kur ka mundësi për rrotacion pushteti, gjë që është e gabuar, pasi ata duhet të jenë të përgjegjshëm për detyrat e tyre çdo ditë. Faleminderit.

Ambasadori Arvizu: Ne përpiqemi t’i trajtojmë këto çështje në shumë nivele, në shumë plane. Sigurisht, bashkërendojmë gjerësisht me ata që i quajmë partnerë të ngjashëm. E përsëris, jam i vetëdijshëm se Shtetet e Bashkuara kanë pozicion të privilegjuar, dhe e vlerësoj shumë këtë gjë këtu. Por Shqipëria është pjesë e Europës. Zëri i Bashkimit Europian është i rëndësishëm, siç janë edhe zërat e secilit prej vendeve anëtare. Prandaj ne bashkërendojmë nga afër për t’u siguruar se … mesazhet nuk është e thënë të jenë identike, por duhet të jetë mesazh i përbashkët sepse në Shqipëri, e keni parasysh, politikanët, media do të përpiqen të gjejnë dallime e t’i vënë në pah ato. Një gazetë –ky takim sot — një gazetë nesër do të ketë kryetitull shumë ndryshe nga një kryetitull tjetër sepse kjo do të reflektojë pikëpamjet e tyre politike. Për sa i përket mënyrës si të ndikohet ndryshimi ose si të përçohet mesazhi mendoj se është e rëndësishme, si ambasador i SHBA-së, të kemi kontakte me një gamë të gjerë njerëzish apo një gamë të gjerë pikëpamjesh. Dhe punoj shumë gjatë gjithë kohës për t’u siguruar që kjo të ndodhë. Jam tërësisht dakord me ato që tha Ambasadori Sequi për lojë të barabartë për të gjithë. Por do të ishte gabim tmerrësisht i madh për mua që të bëja gjykime duke thënë kjo palë është e mirë, kjo palë nuk është e mirë. Ky gjykim nuk më takon mua ta bëj, ky është juaji. Kështu unë punoj shumë për t’u siguruar që të kem kanal komunikimi, dialog, me të gjithë, në të gjitha anët si edhe në mes. Mendoj se vetëm duke pasur komunikim të hapur e të ndershëm njerëzit do të mund të respektojnë vendin që përfaqësoj dhe do të respektojnë pikëpamjet tona.

Vetëm doja të përmendja një pikë që është paksa jashtë teme nga pyetja juaj, por doja ta bëja sepse mendoj se është vërtet e rëndësishme. Kjo është ideja e kompromisit e se çdo të thotë kompromisi këtu. Të gjithë ndërkombëtarët këtu do të flasin për kompromis, dhe e di se shumë shqiptarë do të rrotullojnë sytë e do të thonë ‘kjo nuk funksionon këtu’. Është vështirë të arrihet kompromis. Me lejoni t’ju jap një shembull nga Shtetet e Bashkuara. Pak pasi u rizgjodh Presidenti Obama, pati menjëherë një diskutim të madh në lidhje me uljet e taksave, të cilave do t’u mbaronte afati. Mund të mendoni se është temë e thatë, por është kaq e madhe e ka kaq shumë kuptim për të gjithë amerikanët, dhe kjo është ulja e taksave. Pati qëndrime të prera nga Republikanët, qëndrime shumë të prera nga Demokratët. Kam miq në të dyja kampet dhe e di se nëse ishe Demokrat i thekur, do thoje ‘Obama mos u dorëzo, mos bëj kompromis!’ por nëse ishe Republikan i thekur, mes tyre thuhej ‘Mos u dorëzo, ne të zgjodhëm, qëndroju besimeve të tua.’ Veçanërisht baza – por edhe shumë njerëz do të thoshin se i përkasin njërit prej këtyre kampeve – do të thoshin, ‘Mos u dorëzo; mos bëj kompromis.’ E në fakt kjo është qesharake sepse si amerikanë ne e dimë se rezultati përfundimtar duhet të pasqyrojë kompromis. Nuk do të bëhet vetëm siç do Presidenti. Ai është Presidenti i Shteteve të Bashkuara, e çfarë? Ai u zgjodh. Ai ka punën më të vështirë në vend sepse është puna e tij të arriijë kompromis. Nuk është puna e tij të diktojë dhe të thotë: ‘Kështu do të bëhet.’ I takon atij të gjejë mënyrën për t’i bërë të tjerët të bashkohen me planin e tij. Kjo është shenja e një presidenti të mirë.

Kjo nuk është shenjë e një presidenti të dobët, është shenjë e një presidenti të fortë, inteligjent dhe të ndjeshëm. Këtë do të donin shumica e amerikanëve. Po ashtu, edhe me drejtuesin e opozitës sepse në fund, të gjithë duhet të jemi nga pak të palumtur që të mund të jemi të lumtur. Mendoj se kjo gjë nuk po ndodh akoma këtu në Shqipëri. Nuk jam i sigurt nëse brezi i vjetër e kupton këtë, por mendoj se ju e kuptoni. Prandaj mendoj se ju mundeni. Ju duhet ta bëni këtë. Duhet ta bëni këtë. E keni parasysh, e gjithë kjo ideja ‘nuk mund të lëshojmë pe’ sepse do të dukemi si të dobët. Për sa kohë inkurajoni drejtuesit tuaj të veprojnë në këtë mënyrë, ata nuk do të lëshojnë pe, e kështu ju do të jeni përherë në këtë rrugë pa krye. Dhe do të keni – këtë herë bëhet fjalë për tre ligjet – herën tjetër cila do të jetë pengesa, po herën pas saj? Derisa drejtuesit e zgjedhur prej jush ta kuptojnë, derisa ata të kuptojnë se ju kërkoni që ata të mos sakrifikojnë parimet e tyre por që kërkoni që të gjejnë një mënyrë për të udhëhequr si duhet vendin, të gjejnë mënyrën që gjërat të funksionojnë në të mirë të gjithsecilit, atëherë nuk do të ndodhë ndryshimi që dëshironi dhe ndryshimi që meritoni.

Pyetje: Përshëndetje. Quhem Eva Dyrmishi, studente e Shkencave Sociale. Doja të diskutoja me ju rreth medias, duke qenë se ato janë pushteti i katërt në një shoqëri dhe janë burimi më i madh i informacionit për shumicën e popullit. Doja të dija se çfarë mendoni ju për mbulimin nga media të kësaj fushate. A mendoni se ky mbulim pasqyron realitetin dhe se po ndihmon elektoratin në marrjen e vendimeve të mirinformuara, apo mendoni se është e politizuar dhe jo shumë e saktë? Faleminderit.

Ambasadori Arvizu: Me sa kuptoj unë ka rregulla për të siguruar ekuilibër të mbulimit. Ka një orë, me sa di, në ekran që tregon kohën prej një minute apo një minutë e tridhjetë sekonda. Nuk mendoj se është aq keq, përsëris, shikoni koalicionet kryesore, apo jo, ka një lloj modeli të caktuar, e ata bëjnë aktivitete si takime të hapura, grumbullime, mitingje. Sa prej tyre keni nevojë të shikoni ju? Do të doja të kishte pak më shumë shumëllojshmëri dhe mendoj se, në sistemin e SHBA-së –qartazi, nëse kandidoj, do të doja të zgjidhja situata që më bëjnë të dukem mirë, që të ishte pika ime e fortë. Nuk do të doja të kapesha në situata ku nuk ndjehem rehat apo ku nuk jam shumë i mirë. Por një pjesë e procesit është se nëse do të jesh, le të themi, president i Shteteve të Bashkuara, kryeministër i vendit, duhet të dish të përballesh me situata ku nuk ke kontroll të plotë, dhe këtë gjë duhet ta shikojnë njerëzit për të mësuar se si i përballon këto lloj situatash.

Ajo që mendoj se duhet të bëni është, se e dini kur ky apo ai person do të flasë – mendoj se në disa raste, mblidhen, grumbullohen, është e organizuar dhe ka një skenar – përpiquni të bëheni pjesë e këtyre, të hyni aty. Sillni miqtë tuaj atje – tre, katër, pesë prej jush – dhe përpiquni të hyni. Shokë universiteti, të pashëm, që ulen në radhën e parë e bëjnë pyetje. Nuk është nevoja të jeni konfrontues. Në fakt, do t’ju inkurajoja të jeni të sjellshëm e të tregoni respekt. Por bëni një pyetje që ata nuk e presin dhe vazhdoni të ngrini dorën e të bëni pyetje. Pyesni: ‘A mendoni se partia juaj ka përgjegjësi për mosmiratimin më herët të tre ligjeve?’. Do të funksionojë për të dyja palët. Prisni të shikoni se ç’përgjigje do të ketë, nëse do të ketë përgjigje.

Pyetje: Përshëndetje z. Ambasador. Pyetja ime është për z. Arvizu. Nisur nga një deklaratë e kryeministrit tonë për liberalizimin e vizave me SHBA-në, do të doja të dija sa afër apo larg është ajo ditë për ne? Faleminderit.

Ambasador Arvizu: Së pari, do të mirëprisja ditën kur do të jetë e mundur për shqiptarët të udhëtojnë lirshëm për në Shtetet e Bashkuara, në rregull, kështu pra. Megjithatë, ka rregulla, dhe është pikërisht Kongresi ai që ka përgjegjësinë e përcaktimit të rregullave dhe administrata bën zbamitim e tyre. A kemi statisticienë këtu, ndonjë studentë statistikash? Ndonjëri? Ka disa ekonomistë. Mendoj se disa nga kandidatët po flasin për Programin e Heqjes së Vizave. Aktualisht janë 37 vende që përfitojnë nga ky program. 30 vende janë në Europë, shtatë në Azi. Ka disa kritere që bëjnë që një shtet të jetë pjesë e këtij programi. Një prej tyre është që shkalla e refuzimit të vizave për vizat e zakonshme të jetë në 3% ose më pak. Ka edhe kërkesa të tjera, por është e domosdoshme që të jetë 3% ose më ulët. Në kalendarin e vitit të kaluar shkalla e refuzimit të vizave për Shqipërinë ishte 40.5%, dhe nëse i hidhni një sy gjashtë viteve të fundit, ka pasur disa luhatje por nuk ka qenë asnjëherë në shkallë më të ulët se 35%, dhe asnjëherë më të lartë se 45%. Prandaj, duke ditur këto që dini, më duhet një person një merret me statistika të më thotë se cili është probabiliteti, probabiliteti statistikor, për të kaluar nga një mesatare apo e dhënë prej 40.5%, brenda katër viteve të ardhshme, në mesataren 3.5%?  Gjëja tjetër e rëndësishme është se duhen bazuar – dhe përsëri po kthehemi të tema e informacionit – faktet janë fakte dhe kam dëgjuar në një moment të caktuar diskutime se do të ketë negociata si ato të tipit që patëm me Europën dhe Shengenin, dhe mendoj se ndoshta si shqiptarë jeni mësuar tashmë që çdo gjashtë muaj dikush nga Brukseli del në podium dhe thotë ‘Shqipëria, Shqipëria ka përparuar e kështu e ashtu.’ Për këtë që po flasim ne, Heqja e Vizave, nuk ka negociata. Nuk ka raport statusi, nuk ka konsiderata të veçanta. Kualifikohesh ose jo. Kështu është më e lehtë. Nuk ka nevojë të ketë negociata të ndërlikuara. Cila është shkalla e refuzimit të vizave për ju? 40.5%? Nuk jeni akoma gati. Prandaj dhe më duhej ndihma e një statisticieni.

Pyetje: Do të bëj pyetjen e fundit. Deklaratën, mendoj dy javë ose dhjetë ditë më parë, nga një ose më shumë kongresmenë në SHBA, të cilët folën për liberalizimin e vizave, apo Heqjen e Vizave, me SHBA-në e patë si mbështetje zgjedhore për një subjekt të caktuar zgjedhor, si mbështetje për qytetarët shqiptarë apo shtetin shqiptar, apo thjesht si, pa dashur ta ekzagjeroj, si gafë e një anëtari të Kongresit të SHBA-së?

Ambasadori Arvizu: Mendoj se ishte pikërisht kongresmeni Aderholt nga Alabama, i cili është një mik; e kam takuar më parë. Ai ka shumë njohuri për Shqipërinë. Ai e do Shqipërinë dhe e ka shumë për zemër Shqipërinë. Mendoj se kjo deklaratë ishte në frymën e dëshirës për të qenë inkurajues, ashtu si dhe unë – edhe unë dua të jem inkurajues – që i bëri këto komente. Dhe e përsëris këtu, siç ndodh edhe me shumë gjëra të tjera, Programi i Heqjes së Vizave bazohet në legjislacionin që përgatitet dhe miratohet nga Kongresi, pra Kongresi ka mundësinë t’i bëjë rregullime këtij ligji. Por procesi i ligjbërjes në Shtetet e Bashkuara është shumë i ndryshëm nga mënyra se si bëhet këtu në Shqipëri. Në Shtetet e Bashkuara ka shumë informacion nga ata që janë pro dhe ata që janë kundr. Të marrim rastin e Shqipërisë për shembull. Jam i sigurt që nëse do të diskutohej për këtë, VATRA, Shoqata e Miqësisë Shqipëri Amerikë, do të kishte statistika se shqiptarët janë bërë qytetarë të shkëlqyer, banorë të shkëlqyer të SHBA-së e kështu me radhë. Të tjerët do të thoshin ‘Mirë, nuk kemi gjë kundër Shqipërisë, po për këto vendet e tjera?’ Dhe me të vërtetë po këto vendet e tjera? Po në lidhje me nevojën për të kontrolluar kufijtë tanë, për të regjistruar se kush hyn në vendin tonë? Dhe kjo është detyrë e punonjësve të konsullatave jashtë vendit për t’i shqyrtuar këto gjëra. Pra, siç e shikoni, është proces që përfshin shumë gjëra. Por, mendoj se ishte pikërisht në këtë frymë që kongresmeni i bëri ato deklarata.

Ambasadori Arvizu: Ishte një nder i madh të isha këtu. E di që ju jeni të gjithë të shkëlqyer në auditorët tuaj. Prindërit tuaj, familjet tuaja, të afërmit tuaj, të gjithë janë krenarë për ju. E ardhmja e vendit është në duart tuaja. Mos lejoni që t’ju ikë nga duart.